50. Η πνευματική άνθηση συνεχίζεται

Εκτύπωση PDF

img30_1

Η πνευματική άνθηση συνεχίζεταιAnnouncer


Πατήστε το πλήκτρο για να ακούσετε την αφήγηση!!!

Η πνευματική ανάπτυξη του έθνους συνεχίστηκε και ύστερα από τον Α' Παγκόσμιο πόλεμο. Οι δημιουργοί αυτής της περιόδου, που φτάνει ως τις μέρες μας, επηρεάστηκαν από τους προηγούμενους, αλλά και από τους ξένους, κυρίως τους Ευρωπαίους. Παράλληλα, οι δημιουργοί προσπάθησαν να βρουν τα χαρακτηριστικότερα γνωρίσματα του ελληνισμού (από την παράδοση, την ιστορία, την τέχνη) και να τα δώσουν μέσα στο έργο τους.

Στη λογοτεχνία και τη μουσική, ιδιαίτερα, η καλλιτεχνική δημιουργία αυτής Της περιόδου έφτασε σε υψηλό επίπεδο και ξεπέρασε τα εθνικά μας σύνορα. Έτσι η χώρα μας συνέβαλε στη γενικότερη προσπάθεια για τη βελτίωση των συνθηκών της ζωής.

Παρακάτω δίνονται δείγματα αυτής της δημιουργίας και αναφέρονται κάποιοι από τους δημιουργούς. Διαβάζουμε και παρατηρούμε αυτά τα δείγματα και τα σχόλια που τα συνοδεύουν. Ύστερα συζητούμε γι' αυτά στην τάξη.


Πατήστε το πλήκτρο για να ακούσετε την αφήγηση!!!

 

Από τους σημαντικότερους Έλληνες ποιητές των νεότερων χρόνων:

Ο Γιώργος Σεφέρης και ο Οδυσσέας Ελύτης τιμήθηκαν με το βραβείο Νόμπελ λογοτεχνίας.

Ο Γιάννης Ρίτσος τιμήθηκε με το βραβείο Λένιν, όπως και ο Κώστας Βάρναλης.

Έργα τους έχουν μεταφραστεί σε πάρα πολλές χώρες.

 

Το γιασεμί

 

Είτε βραδιάζει

είτε φέγγει

μένει λευκό

το γιασεμί.

 

Από το «Μυθιστόρημα»

 

Λίγο ακόμα

θα ιδούμε τις αμυγδαλιές ν' ανθίζουν

τα μάρμαρα να λάμπουν στον ήλιο

τη θάλασσα να κυματίζει

 

λίγο ακόμα

θα σηκωθούμε λίγο ψηλότερα

Γιώργου Σεφέρη, Ποιήματα


Πατήστε το πλήκτρο για να ακούσετε την αφήγηση!!!

Ένα το χελιδόνι

 

 

Ένα το χελιδόνι / κι η Άνοιξη ακριβή

για να γυρίσει ο ήλιος / θέλει δουλειά πολλή

θέλει νεκροί χιλιάδες / να 'ναι στους τροχούς

θέλει κι οι ζωντανοί / να δίνουν το αίμα τους.

 

Θε μου Πρωτομάστορα, μ' έχτισες μέσα στα βουνά

Θε μου Πρωτομάστορα, μ' έκλεισες μες στη θάλασσα!

 

Πάρθηκεν από Μάγους / το σώμα του Μαγιού

το 'χουνε θάψει σ' ένα / μνήμα τον πέλαγου

σ' ένα βαθύ πηγάδι / το 'χουνε κλειστό

μύρισε το σκοτάδι / κι όλη η Άβυσσο.

 

Θε μου Πρωτομάστορα, μέσα στις πασχαλιές και Συ

Θε μου Πρωτομάστορα, μύρισες την Ανάσταση!

 

Οδυσσέα Ελύτη, Το Άξιον Εστί

 

Πατήστε το πλήκτρο για να ακούσετε την αφήγηση!!!


Κουβέντα μ' ένα λουλούδι

 

- Κυκλάμινο, κυκλάμινο στου βράχου τη σκισμάδα,

πού βρήκες χρώματα κι ανθείς, πού μίσχο και σαλεύεις;

- Μέσα στο βράχο σύναζα το γαίμα στάλα - στάλα,

μαντίλι ρόδινο έμπλεξα κ' ήλιο μαζεύω τώρα.

 

 

Αυγή

Λιόχαρη, μεγαλόχαρη της άνοιξης αυγούλα,

και που 'χει μάτια να σε ιδεί, να σε καλωσορίσει;

 

Δυο κάρβουνα στο θυμιατό και δυο κουκιά λιβάνι

κ' ένας σταυρός από καπνιά στ' ανώφλι της πατρίδας.

 

Γιάννη Ρίτσου, Δεκαοχτώ λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδα

 

 

Πατήστε το πλήκτρο για να ακούσετε την αφήγηση!!!

Ηλίας Βενέζης

 

Εκτός από την ποίηση, και η πεζογραφία γνώρισε στη νεότερη Ελλάδα σημαντική ανάπτυξη. Ο Ηλίας Βενέζης έγινε γνωστός με τα μυθιστορήματα και τα διηγήματά του, που αναφέρονται κυρίως στη μοίρα των Ελλήνων της Μικρός Ασίας.

 

Ο καθένας στο δρόμο του

 

Σ' αυτό το απόσπασμα ο συγγραφέας περιγράφει το χωρισμό του από τη μητέρα του, όταν τον πήραν αιχμάλωτο στο εσωτερικό της Μικράς Ασίας.

 

Τελείωσε. Το Αϊβαλί άδειασε πια. Το απόγευμα φεύγει το τελευταίο βαπόρι.
Όσοι είναι να φύγουν θα φύγουν. Αλλιώς δεν έχει άλλο.

Από τον Θάνο μαθαίνω πως κλαίνε όλοι στο σπίτι. Η μητέρα μου δε θέλει να φύγει. Ο γερο-πατέρας μου την παρακαλεί και της λέει πως έχουμε κορίτσια. Πρέπει.

Έρχονται στη φυλακή και παρακαλούν τον αξιωματικό, μια τελευταία ικεσία: να τους αφήσει να μπουν μες στο υπόγειο να μ' αποχαιρετίσουν. Με πολλές δυσκολίες τους δίνει την άδεια...

Όμως, η μητέρα μου, που έρχεται τελευταία, δε θέλει να ξεκολλήσει από πάνω μου. Είμαστε εκεί μια μάζα, έχω χώσει το κεφάλι μου μες στο μαραμένο της κόρφο, να κρατήσω για τελευταία φορά αυτή τη ζέστη πάνω στο μάγουλο μου. Με σφίγγει, δε θέλει να μ' αφήσει...

- Μανούλα, να φύγετε!... Θα σε θυμάμαι...

Βγαίνουν όξω. Ώσπου να στρίψουν τη γωνιά, τη βλέπω να τη σέρνουν τα παιδιά μας, κι εκείνη γυρίζει και κοιτάει πίσω, μήπως με ξεχωρίσει...

Σε λίγη ώρα, μέρα ακόμα, μας βγάζουν έξω όλους. Δ εν έχει πια άλλους να 'ρθουν. Είμαστε σαράντα τρεις σωστοί. Απ' τη μια κι απ' την άλλη, σε διπλή σειρά, μας βάζουν στη μέση στρατιώτες. Ξεκινάμε.

Το βαπόρι στο λιμάνι σαλπάρει. Ο καπνός τον ανεβαίνει ίσια, ολόισια. Βαδίζω και κοιτάζω προς τα εκεί. Τέλος ο καπνός χάνεται.

Κατεβάζω τα μάτια μου...

 

Ηλία Βενέζη, Το νούμερο 31328

 

 

Πατήστε το πλήκτρο για να ακούσετε την αφήγηση!!!

Ο Νίκος Καζαντζάκης έγινε παγκόσμια σχεδόν γνωστός με τα μεγάλα του μυθιστορήματα. Σημαντικοί ακόμα πεζογράφοι είναι ο Γιώργος Θεοτοκάς, ο Κοσμάς Πολίτης, ο Αντώνης Σαμαράκης κ.ά.

 

Πρόσφυγες ριζώνουν...

 

Ο παπα-Φώτης έκαμε το σταυρό του:

-Παιδιά, φώναξε, ξημέρωσε ο Θεός, δουλειά πολλή σήμερα, σηκωθείτε να κράξουμε όλοι μαζί το Θεό να μας ακούσει!...

Σηκώθηκαν τα γερμένα κεφάλια, οι γυναίκες άνοιξαν τον κόρφο τους κι έδωσαν βυζί στα μωρά, κι άλλες έσκυψαν, έριξαν προσανάμματα στις φωτιές κι έστησαν απάνω τα τσουκάλια.

-Παιδιά μου, φώναξε ο παπα-Φώτης, εδώ στο κακοτράχαλο τούτο βουνό, με τη δύναμη του Θεού, θα ριζώσουμε. Τρεις μήνες οδοιπορούμε, έλιωσαν τα παιδιά κι οι γυναίκες, κι οι άντρες ντρέπονται πια να ζητιανεύουν. Σαν το δέντρο είναι κι ο άνθρωπος θέλει χώμα. Εδώ θα ριζώσουμε! Είδα απόψε στον ύπνο μου τον Αϊ- Γιώργη το χωριανό μας, απαράλλαχτος όπως είναι ζωγραφισμένος στο λάβαρο που φέραμε απ' την πατρίδα. Ξανθός λεβέντης, σαν την άνοιξη, καβάλα σε άσπρο άλογο, και πίσω, στα καπούλια του αλόγου, η όμορφη βασιλοπούλα, που ο Αϊ-Γιώργης την είχε γλιτώσει από το φοβερό θεριό της βρύσης· του κρατούσε τώρα ένα χρυσό μπρίκι και τον κερνούσε... Ποια 'ναι αυτή η όμορφη βασιλοπούλα, παιδιά μου; Είναι η ψυχή της ρωμιοσύνης, η ψυχή μας! Ο Αϊ-Γιώργης μάς πήρε στα καπούλια του αλόγου του και μας έφερε εδώ, στο έρημο τούτο βουνό που πατούμε. Και χτες τη νύχτα ήρθε στον ύπνο μου, μου άπλωσε το χέρι και μου απίθωσε στη φούχτα το σπόρο ενός χωριού - ένα μικρό χωριουδάκι που χωρούσε στην απαλάμη μου, με την εκκλησιά του, με το σκολειό, με τα σπίτια, με τα περιβόλια του και μού 'πε: «φύτεψέ το!»

Ακούστηκε βουή και φουρφουρητό από την τσούρμα, σαν να σηκώθηκε άνεμος μέσα σε καλάμια. Κι έτσι που είχε απλωμένη ο παπάς την παλάμη, πολλές γυναίκες ξέκριναν απάνω της ένα μικρό μικρό χωριουδάκι, σαν αυγή που κλωσσούσε τον ήλιο...

 

Νίκου Καζαντζάκη, Ο Χριστός ξανασταυρώνεται

 

 

Πατήστε το πλήκτρο για να ακούσετε την αφήγηση!!!

Ιδιαίτερη ανάπτυξη παρουσίασε στα νεότερα χρόνια και η μουσική. Αρκετοί συνθέτες επηρεάστηκαν από την εκκλησιαστική και τη δημοτική μας μουσική, όπως ο Νίκος Σκαλκώτας.

Άλλοι, όπως ο Μίκης Θεοδωράκης και ο Μάνος Χατζηδάκις, επηρεάστηκαν περισσότερο από τη λαϊκή μουσική και μελοποιούσαν ποιήματα σύγχρονων ποιητών. Έτσι έφεραν την ποίηση κοντά στο λαό. Διεθνή φήμη επίσης απέκτησαν ο μαέστρος και συνθέτης Δημήτρης Μητρόπουλος και η υψίφωνος Μαρία Κάλλας (Καλογεροπούλου).

 

Μεγάλοι ηθοποιοί, όπως ο Αιμίλιος Βεάκης, η Μαρίκα Κοτοπούλη, η Κατίνα Παξινού, ο Αλέξης Μινωτής, εμφανίστηκαν στο νεοελληνικό θέατρο και λάμπρυναν με την παρουσία τους τις παραστάσεις. Σημαντική θεατρική εκδήλωση είναι τα «Επιδαύρεια», όπου παίζονται αρχαίες τραγωδίες και κωμωδίες στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου.